لباس و پوشش سنتی روستای ارکان،بجنورد

روستای ارکان در حومه بجنورد، یکی از نقاط باستانی و فرهنگی خراسان شمالی است که سنت‌های دیرین خود را در قالب فرهنگ، زبان و پوشش حفظ کرده است. یکی از جذاب‌ترین بخش‌های هویت فرهنگی این روستا، لباس‌های سنتی اقوام ترک ارکان است که با رنگ‌های متنوع و ظرافت‌های خاص، جلوه‌ای از هنر و اصالت را به نمایش می‌گذارد.

ویژگی‌های لباس زنانه سنتی در روستای ارکان:

زنان و دختران ارکان در گذشته (به‌ویژه در دهه‌های پیشین) از پارچه‌ها و رنگ‌های بسیار متنوعی برای پوشش خود استفاده می‌کردند. جزئیات این پوشش شامل موارد زیر است:

۱. دامن و “تومان” (تومبان)در فرهنگ محلی، نوعی دامن چین‌دار که طول و عرض آن متناسب با جثه هر فرد دوخته می‌شد، وجود داشت.تومان یا تومبان: دامن‌هایی که با استفاده از کش یا بندی به نام “تومان باغی” در قسمت کمر جمع می‌شدند. این دامن‌ها دارای چین‌های بسیار زیبا و لبه‌هایی از پارچه‌های الوان و رنگارنگ بودند.

۲. پیراهن و “کؤینک” (کوئینک)پیراهن‌های سنتی که در گویش محلی ارکان به آن “کؤینک” یا “کئنه ئ” می‌گویند، از ویژگی‌های بارز پوشش زنانه است.این پیراهن‌ها دارای یقه و لبه‌های تزئین شده با نوار هستند، اما طراحی آن‌ها به‌گونه‌ای است که فرم بدن را به‌شدت نمایان نمی‌کند و وقار زنانه را حفظ می‌کند.

۳. پوشش سر و “یاشماق”پوشش سر در روستای ارکان بسیار بااهمیت و نماد حیا و وقار است:

چارقد و آلاچارشاب: زنان از چارقد یا روسری‌های رنگارنگی به نام “آلاچارشاب” استفاده می‌کردند.

شاماخی: برای تثبیت روسری، از بندی به نام “شاماخی” استفاده می‌شد.

یاشماق (توتمـاق): در برخی از سنت‌ها، صورت زنان با لبه‌ی روسری پوشانده می‌شد که به آن “یاشماق” می‌گفتند. این پوشش باعث می‌شد زنان هنگام صحبت با وقار و آرامش خاصی، سر خود را پایین نگه دارند.

عرقچین و کلاه‌های تزئینی: در مناسبت‌های خاص، کلاهی به نام “آراشغین” یا “عرقچین” بر سر می‌گذاشتند که با پولک، منجوق و سکه‌های فلزی قاجاری تزئین شده بود.

۴. لباس‌های مجلسی و عروسیدر جشن‌ها و مراسم عروسی، زنان از لباس‌های مجلسی با جنس مخمل استفاده می‌کردند که به آن “کوت قیرمیزی” (کت قرمز) می‌گفتند. این ترکیب کت و دامن قرمز، جلوه‌ای بسیار خاص به عروس و مهمانان می‌بخشید.

پوشش سنتی مردان و پسران روستای ارکان

لباس مردانه در ارکان نیز ترکیبی از کاربردی بودن برای کار کشاورزی و نمادهای فرهنگی است:

چوخه و شالوار: مردان از کت‌ها و شلوارهای مخصوص استفاده می‌کردند. کت‌ها اغلب بلند و از جنس “چوخ” (پارچه‌ای مخصوص) بودند.

جلیقه و کمربند: در هنگام فعالیت‌های سنگین مانند کشتی یا کار در مزارع، از جلیقه و کمربندهای محلی استفاده می‌شد.

کلاه محلی (کؤرگؤ کولته): کلاهی که از پشم یا کاموا بافته می‌شد و یکی از اصلی‌ترین اجزای پوشش سر مردان بود.

پیتاوئ (پیتاوا): نوعی بند یا پوشش پایی که هنگام کار در مزارع و آبیاری زمین‌ها برای محافظت از پاها استفاده می‌شد.

لباس‌های سنتی روستای ارکان فراتر از یک پوشش ساده، بازتابی از تاریخ، اقلیم و هنر اقوام ترک در خراسان شمالی است. حفظ این جزئیات، از جمله نام‌های محلی مانند تومان، کؤینک و آلاچارشاب، گامی مهم در جهت حفظ هویت فرهنگی این منطقه است.